مامۆستای بیرکاری ، 49 داری لێدام!

کێ له م ساڵه دا له قوتابخانه ی سه ره تایی ده رگه زێن بوو ناونیشانی کورته‌ بیره‌وه‌رییه‌کی هێژا نه‌جمه‌دین به‌رزنجی یه‌، له‌ ماڵپه‌ڕی ده‌نگه‌کان ڕۆژی ده‌ی ئه‌م مانگه‌، له‌به‌ر خاتری ناوی ده‌رگه‌زێن که‌وتمه‌ خوێندنه‌وه‌ی، دوای ته‌واو بوونی هه‌ستم، به‌ئاسووده‌ییه‌کی ده‌روونی کرد. ده‌زانن بۆ؟ چوونکه‌ ژماره‌یه‌ک ناو و یاداوه‌ری لا ژیانمه‌وه‌ که‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و به‌ڕێزه‌دا هاوسۆز، به‌عه‌ره‌بی شه‌ریک شعورم، هانی دام وه‌ک قوتابییه‌کی ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ که‌ حه‌وت ساڵی خوێندم( له‌پۆلی پێنجدا مامه‌وه‌ ‌) تێیاندا به‌سه‌ر بردووه‌
ماڵمان له‌گه‌ره‌کی شیوی قازی، که‌هاوسنووری گه‌ره‌کی ده‌رگه‌زێن بوو. بۆیه‌ ده‌بوایه‌ بچوومایه‌ته‌ ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ که‌ چه‌ند سه‌د مه‌ترێک لێمانه‌وه‌ دوور بوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌وت ساڵی ته‌مه‌نم ته‌واو نه‌کرد بوو، ناچار دایکم شکاتی کرد، ته‌مه‌نه‌که‌یان به‌فه‌رمی بۆ گۆڕیم، ئیتر له‌پۆلی یه‌کی سه‌ره‌تایی وه‌ریانگرتم.
ناتوانم ساڵه‌کان ده‌ستنیشان بکه‌م، هێنده‌ هه‌یه‌ من له 1969 بۆ 1970 چوومه‌ یه‌کی‌ ناوه‌ندی. دیاره‌ منیش وه‌ک ئه‌و به‌ڕێزه‌ چه‌ند بیره‌وه‌ری تاڵ هاوکات خۆشیش ده‌گێڕمه‌وه‌‌.....
هێنده‌ی من له‌و قوتابخانه‌یه‌دا بووم، به‌م شوێنه‌ نوێیه‌وه‌ له‌هه‌مان کۆڵان دووبینایه‌ی تری کردووه‌. له‌وێوه‌ به‌ره‌و بازاڕ ده‌بویته‌وه‌، به‌ده‌ستی ڕاستدا و له‌ده‌رگاکه‌وه‌ هه‌ر په‌نجا مه‌ترێک لێی دوور بوو، شوێنی دووه‌م بۆ پێشه‌وه‌ ده‌ڕۆیشتی به‌دووری په‌نجا مه‌ترێک، کۆڵانه‌که‌ له‌شه‌قامی سه‌یوان کۆتایی ده‌هات، ڕێک به‌رامبه‌ر مزگه‌وتی خانه‌قای مه‌ولانه‌ خالید بوو. خانووی دووهه‌م ،‌ دوو نهۆمی کۆن بوو، له‌یه‌کێکیاندا بوومه‌له‌رزه‌یه‌ک له‌کاتی ده‌وامدا ڕوویدا له‌ڕاکه‌ڕاکه‌ی خۆده‌ربازکردندا قوتابییه‌کی هاوپۆلم به‌ناوی ئه‌حمه‌د که‌ باوکی دوکانی عه‌لافی هه‌بوو له‌سه‌ره‌تای شه‌قامی سه‌یوان نزیک فولکه‌ی خانه‌قا، ده‌ستی شکا.
هه‌روه‌ها نازانم چ ساڵێک بوو، گواستمانه‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنه‌ی ئێستا، هێنده‌ی‌ بزانم ئه‌م بینا‌ نوێیه‌ مۆدێرن بوو، له‌وه‌ ده‌چوو حکومه‌ت دروستی کردبێت. ده‌رگاکه‌ی ڕێک به‌رانبه‌ر ماڵی باوکی کامه‌ران موکری شاعیر بوو. گۆڕه‌پانی قوتابخانه‌ و ماڵه‌که‌ی ئێمه‌ی تیا نیشته‌جێ بووین دیوارێک بوو.
له‌و قوتابخانه‌یه‌دا پۆلی یه‌ک و دوو سێ چوارم له‌بیر نه‌ماوه‌، ته‌نها پۆلی پێنجم له‌بیره‌، له‌وانه‌ی بیرکاریدا کۆڵ بووم، له‌یه‌کی له‌تاقیکردنه‌وه‌کاندا له‌په‌نجا، یه‌کم هێنا، مامۆستای ئه‌و وانه‌یه‌، خالید کوڕی مه‌لایه‌کی دوکانداری گه‌ره‌کی خۆمان بوو، هێنده‌ بێویژدان بوو 49 داری له‌هه‌ردوو له‌پی ده‌ستم دا! من به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و به‌ڕێزه‌وه‌ هه‌رگیز له‌و مامۆستایه‌ خۆش نابم و وه‌ک ئیسلامه‌کان ده‌يڵین: گه‌ردنی ئازاد ناکه‌م.
مامۆستای مێژوو، وابزانم ناوی جه‌زا بوو، جارێک له‌کاتی وانه‌ی ئه‌ودا بوو، له‌لاشعووره‌وه‌ قیژه‌یه‌کی گه‌وره‌م کرد، خۆشم نه‌مده‌زانی بۆ؟ بێئه‌وه‌ی لێم بپرسێت بۆ وات کرد، به‌رداریدام و کردمیه‌ ده‌ره‌وه‌!
ئه‌و مامۆستا نامیقه‌ی وه‌رزش، کابرایه‌کی ورگنی قه‌ڵه‌و بوو، نازانم کێشی چه‌ند ده‌بوو، که‌ له‌گۆڕه‌پانی قوتابخانه‌ له‌کاتی پشوودا هه‌ر ئه‌و ده‌رده‌که‌وت هه‌موو له‌شوێنی خۆمان له‌ترسا داده‌نیشتن یان ڕاده‌وه‌ستاین. چ قودره‌ت بوو بجوڵێیت.نازانم ئێستا ماوه‌ به‌ڵام ساڵی 2005 له‌سه‌ردانم بۆ کوردستان له‌جاده‌ی مه‌وله‌وی به‌رامبه‌ر ده‌بۆکه‌ له‌به‌رده‌م دوکانێکدا ده‌مبینی، پێده‌چوو هی خۆی بێت.
تایره‌سوورم، بیر نییه،‌ چ وانه‌یه‌کی پێده‌وتین، شه‌قازله‌وه‌شێنێکی باش بوو، له‌گه‌ڵ قوتابیدا خراپ بوو، خۆشم لێنده‌هات، ئه‌و ماڵه‌که‌یان له‌سه‌رشه‌قامی سه‌یوان نزیک و له‌به‌ری چاپخانه‌ی کامه‌رانی بوو. پێده‌چوو کوره‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بێت
به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و کاته‌م بیر نییه‌، هێنده‌ ده‌زانم ئه‌و پیاوه‌ سووروسپییه‌ که‌ له‌شێوه‌دا به‌ئنگلیز ده‌چوو، مامۆستا بوو، له‌دوای ئه‌وه‌ی چوومه‌ ناوه‌ندی زانیم بۆته‌ به‌ڕێوه‌به‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دوو کوڕی هاوڕێم بوون، ناوی بچووکه‌که‌یانم بیر نه‌ماوه‌، به‌ڵام گه‌وره‌که‌یان که‌ نه‌وزادی ناو بوو، دواتر له‌سینه‌ما سیروان بوو به‌شاگرد.
تێناگه‌م چۆن ئه‌و کتێبه‌(ئه‌لفبێ)ی مامۆستا ئه‌مین باڵدار و ئه‌وه‌ی عه‌به‌ سوور که‌ ئێستا له‌قوتابخانه‌کاندا ده‌خوێنرێت، چه‌ند نه‌وه‌ی فێری خوێندن و نووسین کردووه‌! به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ کتێبی زمانی دایک له‌وڵاتێکی وه‌ک فینلاند هێنده‌ دواکه‌وتووه‌ هه‌تا خوا ئه‌ڵێ به‌سه، وه‌ک ئیسلامه‌کان ده‌يڵێن‌‌.2008.1.14
Mamostay bîrkarî , 49 darî lêdam!
Kê le m sale da le qutabixane î se re tayî de rge zên bû nawnîşanî kurte bîreweriyekî hêja necmedîn berzncî ye, le malperî dengekan rojî dey em mange, leber xatirî nawî dergezên kewtme xuwêndinewey, duway tewaw bûnî hestm, beasûdeiyekî derûnî kird. dezanin bo? çûnke jimareyek naw u yadawerî la jiyanimewe ke legel ew berêzeda hawsoz, be'erebî şerîk ş'urm, hanî dam wek qutabiyekî ew qutabixaneye ke hewt salî xuwêndm( lepolî pêncda mamewe ‌) têyîanda beser birduwe
malman legerekî şîuî qazî, kehawsnûrî gerekî dergezên bû. boye debuwaye bçûmayete ew qutabixaneye ke çend sed metirêk lêmanewe dûr bû, leber ewey hewt salî temenim tewaw nekird bû, naçar daykm şkatî kird, temenekeyan befermî bo gorîm, îtir lepolî yekî seretayî weriyangirtm.
natwanim salekan destinîşan bikem, hênde heye min le 1969 bo 1970 çûme yekî‌ nawendî. diyare minîş wek ew berêze çend bîrewerî tal hawkat xoşîş degêrmewe.....
hêndey min lew qutabixaneyeda bûm, bem şuwêne nuweyewe leheman kolan dûbînaiyey tirî kirduwe. lewêwe berew bazar debuîtewe, bedestî rastda u ledergakewe her penca metirêk lêyî dûr bû, şuwênî duwem bo pêşewe deroyştî bedûrî penca metirêk, kolaneke leşeqamî seywan kotayî dehat, rêk beramber mzgewtî xaneqay mewlane xalîd bû. xanuwî duweem ,‌ dû nhomî kon bû, leyekêkiyanda bûmelerzeyek lekatî dewamda ruwîda lerakerakey xoderbazkirdinda qutabiyekî hawpolm benawî ehmed ke bawkî dukanî 'elafî hebû leseretay şeqamî seywan nzîk fulkey xaneqa, destî şka.
herweha nazanim ç salêk bû, gwastmanewe bo ew şuwêney iêsta, hêndey‌ bzanim em bîna‌ nuweye modêrn bû, lewe deçû hikumet drustî kirdibêt. dergakey rêk beranber malî bawkî kameran mukirî şa'îr bû. gorepanî qutabixane u malekey iêmey tiya nîştecê buwîn dîwarêk bû.
lew qutabixaneyeda polî yek u dû sê çwarm lebîr nemawe, tenha polî pêncm lebîre, lewaney bîrkarîda kol bûm, leyekî letaqîkirdinewekanda lepenca, yekm hêna, mamostay ew waneye, xalîd kurî melayekî dukandarî gerekî xoman bû, hênde bêwîjdan bû 49 darî leherdû lepî destm da! min bepêçewaney ew berêzewe hergîz lew mamostaye xoş nabm u wek îslamekan deylîn: gerdinî azad nakem.
mamostay mêjû, wabzanim nawî ceza bû, carêk lekatî waney ewda bû, lelaş'ûrewe qîjeyekî gewrem kird, xoşm nemdezanî bo? bêewey lêm bpirsêt bo wat kird, berdarîdam u kirdmiye derewe!
ew mamosta namîqey werzş, kabirayekî urgnî qelew bû, nazanim kêşî çend debû, ke legorepanî qutabixane lekatî pişûda her ew derdekewt hemû leşuwênî xoman letirsa dadenîştin yan radewestayn. ç qudret bû bculêyît.nazanim iêsta mawe belam salî 2005 leserdanim bo kurdistan lecadey mewlewî beramber deboke leberdem dukanêkda dembînî, pêdeçû hî xoy bêt.
tayresûrm, bîr niye,‌ ç waneyekî pêdewtîn, şeqazleweşênêkî baş bû, legel qutabîda xirap bû, xoşm lêndehat, ew malekeyan leserşeqamî seywan nzîk u leberî çapxaney kameranî bû. pêdeçû kure dewlemend bêt
berêweberî ew katem bîr niye, hênde dezanim ew piyawe sûruspiye ke leşêweda beinglîz deçû, mamosta bû, leduway ewey çûme nawendî zanîm bote berêweber leber ewey dû kurî hawrêm bûn, nawî bçûkekeyanim bîr nemawe, belam gewrekeyan ke newzadî naw bû, dwatir lesînema sîrwan bû beşagird.
tênagem çon ew ktêbe(elfbê)î mamosta emîn baldar u ewey 'ebe sûr ke iêsta lequtabixanekanda dexuwênrêt, çend newey fêrî xuwêndin u nûsîn kirduwe! beberawrd legel ktêbî zimanî dayk lewlatêkî wek fînland hênde dwakewtuwe heta xwa elê bese, wek îslamekan deylên‌‌.2008.1.14